Co dziś do mnie przemawia: studia nad zmianą


Podstawowym słowem w księdze jest yi, co między innymi oznacza "zmianę". Jednak yi w tytule wskazuje w pierwszej kolejności nie na regularną zmianę, która rządzi cyklem dnia i nocy, przejściem sezonów, czy wzrostem żywych organizmów. Yi w pierwszym rzędzie odnosi się do nieprzewidywalnej zmiany. W innej klasycznej pozycji, Shu Jing, Księdze Dokumentów, znajdujemy jej ekspresyjny opis:
Gdy w latach, miesiącach i dniach sezonu nie ma yi, sto zbóż dojrzewa, administracja jest oświecona, utalentowani spośród ludu są wyróżnieni, w domu panuje spokój i swoboda. Gdy w latach, miesiącach i dniach sezonu jest yi, sto zbóż nie dojrzewa, administracja jest ciemna i nieoświecona, utalentowani spośród ludu zajmują poślednie pozycje, w domu jest niepokój.
Mamy yi, gdy rzeczy zbaczają z toru, kiedy w życie wkracza chaos i gdy zwykła postawa już nie wystarcza w orientacji. Wszyscy wiemy, że takie okresy mogą być bardzo płodne - a także wyjątkowo bolesne, pełne niepokoju i  lęku. Współczesna teoria chaosu zwraca uwagę na te mroczne przejścia, podczas których formy przechodzą transmutację w kolejne formy. Samo życie wyrasta na granicy pomiędzy porządkiem a chaosem: wymaga obydwu i jest córką obydwu. Po stronie perfekcyjnego prządku jest tylko śmiertelna stabilność, inercja, symetria, równowaga termodynamiczna. Nic bardzo ciekawego nie może się tam wydarzyć, wszystko jest zbyt przewidywalne, bardziej przypomina to śmierć niż życie. Jednak strona całkowitego nieporządku również nie jest bardzo ciekawa: formy pojawiają się i znikają zbyt szybko, zupełnie brak w tym symetrii, wszystko jest zbyt nieprzewidywalne. To na krawędzi pomiędzy pomiędzy porządkiem i chaosem odbywa się subtelny taniec życia: tutaj pojawia się prawdziwa złożoność, formy naginają się, zapętlają, przechodzą transmutację i ewoluują.

Yi Jing jest starożytną chińską mapą tego tańca porządku i chaosu. Jest on oparty na dwóch zasadach, yin i yang, które są blisko powiązane z ideami struktury i akcji, formy i energii. Czyste yin jest strukturą w inercji, martwą nieruchomością, czyste yang jest chaotyczną kreacją i destrukcją: jest jak strzała, która w ruchu naprzód ciągle neguje pozycję, w której się uprzednio znajdowała. Jednak wzajemne oddziaływanie yin i yang rodzi "miliard bytów", nieskończoną różnorodność życia i świata. W Yi Jing ten taniec zakodowany jest w formie sześćdziesięciu czterech heksagramów, figur złożonych z otwartych i zamkniętych linii, diagramów, które są różnymi kombinacjami zasad yin i yang.

Jednak książka w oryginale nie jest tekstem filozficznym [...] Narodziła się w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą, jako podręcznik wyroczni, t.j. praktyczne narzędzie pomagające ludziom nawigować fale zmiany i korzystać z ich energii: była narzędziem radzenia sobie z yi, z czasem kryzysu.

W wielu starożytnych kulturach taki okres był rozpoznawany jako wtargnięcie boskiej siły wyższej, bogów lub duchów, w ludzkie życie, i właściwa inadgacja tych sił wyższych, nawiązanie z nimi dialogu, uważane było za niezbędne w celu przezwyciężenia kryzysu. Ważna formą tego dialogu były praktyki, jakie nazywamy wyrocznią.

Ze wstępu do Wyroczni I Ching (Yi Jing) w wydaniu fundacji Eranos. Tłumaczenie Rudolf Ritsema i Shantena Augusto Sabbadini



Brak komentarzy:

Prześlij komentarz